Tarih Öğretmenlerinden

Editör Yayınevi

EsraÖz

Usta : 3855

100001000010000100001000010000

Tarih: 3 Eylül 2013 Salı 08:51

Görüntüleme: 895

Cevap: 0


Cümlenin Yardımcı Ögesi - Edat Tümleci



Cümleye amaç – sonuç, özgürlük, benzerlik, eşitlik, birliktelik, araç anlamı katar ya da sözcük öbekleri cümle içinde Edat tümleci görevi yapar.

Örnek:

Gemiler, güneye doğru yöneldi. (Nereye doğru?) - (yön)
Babama göre çalışan kazanır.   (Kime göre?) - (görelik)
Rahat uyumak için ılık bir duş aldı. (Niçin?) - (amaç)
Çocuk, elindeki küçük kovayla su taşıyor. (Neyle?) - (araç)
Okula annesiyle gidecekmiş. (Kimle?) - (birliktelik)
Sen gelinceye kadar işleri bitiririm. (Ne zamana kadar?) - (zaman)

Ögelerle İlgili Uyarılar:

  • Öge vurgulaması; cümlede, yüklemden hemen önce gelen öge, kullanıldığı yere göre en çok vurgulanan ögedir.

Örnek:

Ayşe, yazdığı cümleyi arkadaşına yüksek sesle okudu.
Ayşe, yazdığı cümleyi yüksek sesle arkadaşına okudu.
Ayşe, arkadaşına yüksek sesle yazdığı cümleyi okudu.
Arkadaşına, yazdığı cümleyi yüksek sesle Ayşe okudu.

  • Soru edatı “mi” cümlede hangi ögeden sonra kullanılırsa o ögeyi vurgulamış ve o ögeyi buldurmaya yönelik kullanılmış olur.

Örnek:

Bütün bunları sana Ayşe mi söyledi?
Ayşe, sana bütün bunları mı söyledi?
Ayşe, bütün bunları sana mı söyledi?
Ayşe, bütün bunları sana söyledi mi?

  • Cümlede kullanılan soru sözcükleri herhangi bir ögeyi buldurmaya yönelik olabilir.

Örnek:

Bu kitabı benden sonra kim okumak ister? (Soru, özneyi buldurmaya yönelik)
Bu eteğin üstüne ne giyeceksin? (Soru, belirtisiz nesneyi buldurmaya yönelik)
Bu soruyu nasıl çözdün? (Soru, zarf tümlecini buldurmaya yönelik)
Dün akşam nereden geliyordun? (Soru, dolaylı tümleci buldurmaya yönelik)
Yerleri neyle sildin? (Soru, Edat tümlecini buldurmaya yönelik)
Bugün kimi gördün? (Soru, belirtili nesneyi buldurmaya yönelik)

Öge Çözümlemesinde Dikkat Edilecek Noktalar:

  • Bir cümlede önce yüklem bulunmalı, yüklem bulunduktan sonra yükleme yöneltilen sorularla özne ve diğer ögeler tespit edilmelidir.
  • Yükleme, doğru sorular yöneltilmelidir; çünkü yanlış sorular yanlış sonuçlar doğurur.
  • Cümle, ögelerine ayrılırken hiçbir sözcük ve sözcük grubu açıkta kalmamalı, hepsi yüklemle bir bağlantı kurarak bir öge değeri kazanmalıdır. Yalnızca bağlaçlar bu kuralın dışında kalabilir.
  • Bağlaçlar, cümle içinde tek başlarına herhangi bir öge olamazlar. Ancak bağlandıkları bir söz grubu içinde görev kazanma özellikleri vardır.
  • Bir cümle ögelerine ayrılırken, belirli söz gruplarının (deyimler, ikilemeler, tamlamalar, bileşik eylemler) kalıp olduğu ve cümlede tek öge olarak değerlendirilmesi gerektiği dikkate alınmalıdır.
  • Bazı cümlelerde aynı öge olan Dil birliklerinin arasına başka söz grupları da girebilir. Bu durumda Dil birliği bozulur ve aradaki söz grubu farklı bir ögeyi oluşturabilir.

Örnek:

Babamın çarşıda böyle küçük bir dükkanı vardı.
         Dolaylı Tümleç

  • Ara cümleler, asıl cümlelerin herhangi bir ögesi olamayacakları için cümle ögelerine ayrılırken farklı değerlendirme yapılmalıdır.

Örnek:

Hızlı hızlı yürüyordu,  çünkü yağmur yağıyordu, avluyu geçip fakülteye girdi.
                                                         Ara cümle        

  • Ara sözler, asıl öge ile birlikte değerlendirilmeli, ikisi de aynı öge öbeği sayılmalıdır.

Örnek:

Aşağıları, kayaların diplerini, iyice araştırmalı.
                      Açıklayıcı ara söz

Cevap Yaz

Cevaplar

Bu konuya henüz cevap yazılmamış.